Wat velen van ons niet weten, is dat er tegen het einde van de Duitse bezetting in onze directe omgeving twee onnodige dodelijke slachtoffers zijn gevallen. Het drama speelde zich af aan de Menneweg in Appelscha-Boven, in april 1945, slechts enkele weken voor de bevrijding.
Het is zondag 8 april 1945 wanneer Riemer Faber, schuilnaam Dries, lid van de Knokploeg (KP) Noord-Drenthe, de opdracht krijgt zich te melden bij de Prins Bernhard Kazerne in de bossen bij Appelscha.
Dit was een schuil- en verzamelplaats van het verzet, waar onderduikers en verzetsmensen verbleven en waar acties werden voorbereid.
Afgesproken was dat Riemer zijn kameraad Jan Eleveld, schuilnaam Frits, zou ophalen. Jan was eveneens lid van de KP en verbleef op dat moment op het verzameladres aan de Menneweg 5 in Appelscha. Jan was bij een eerdere confrontatie met de Duitsers gewond geraakt, maar hij was wel in staat om met Riemer mee te gaan naar de schuilplaats in de bossen.
De boerderij aan de Menneweg 5 werd bewoond door de familie Veenstra. Zij droegen het verzet een warm hart toe en stelden hun boerderij beschikbaar als verzamelpunt en schuiladres voor verzetsmensen.
Op Menneweg 3 woonde een familie die sympathiseerde met de Duitse bezetters en actief met hen samenwerkte. Deze landwachtersfamilie liet geen kans voorbijgaan om verzetsmensen te helpen opsporen, arresteren of in het ergste geval te verraden. Twee leden van deze familie waren eerder omgekomen bij confrontaties met het verzet, waardoor wraak voor hen een belangrijke drijfveer was geworden. Eén familielid werd op 12 mei 1944 gedood bij een vuurgevecht in de omgeving van de Bruggelaan-Boerestreek, en een ander kwam in april 1945 om het leven. De familie hield de boerderij van Veenstra al enige tijd scherp in de gaten, omdat zij hadden gemerkt dat daar regelmatig veel activiteit was.
Toen Riemer Faber en Jan Eleveld per fiets vertrokken richting de Damsluis, werden zij opgemerkt door leden van deze landwachtersfamilie. Nog voordat de mannen goed en wel beseften wat er gebeurde, werden zij achtervolgd door twee landwachters, die hen op korte afstand commandeerden om af te stappen. Jan en Riemer kregen nauwelijks de tijd om aan dit bevel te voldoen, of er werd al op hen geschoten.
Jan, die onbewapend was, werd zwaar getroffen en stortte neer. Riemer wist, al schietend en inmiddels gewond aan zijn schouder, te ontkomen via de Elfde Wijk. Hij werd nog achtervolgd door één van de landwachters, maar wist uiteindelijk te ontkomen. Teleurgesteld dat één van de verzetsmannen was ontsnapt, keerden de landwachters terug naar de zwaargewonde Jan Eleveld, die vervolgens van zeer dichtbij met een revolverschot werd doodgeschoten.
De volgende dag, maandag 9 april 1945, namen de gebeurtenissen een nog tragischer wending. De landwachtersfamilie had inmiddels de Duitsers ingelicht dat er bij boer Veenstra aan de Menneweg 5 regelmatig verzetsmensen bijeenkwamen. Eén van hen was Hein Oldenkamp, die betrokken was bij het verspreiden van illegaal drukwerk en daardoor gezocht werd door de Duitse bezetters. Hein was op dat moment op de boerderij, omdat hij dacht dat dit een veilige plek voor hem was.
De landwachters brachten de Duitse commandant, Sturmführer Diehl, op de hoogte van het feit dat er meerdere verzetsmensen op de boerderij verbleven. Daarop kregen de landwachters tien zwaarbewapende Duitse soldaten mee en in de vroege ochtend gingen zij naar de boerderij.
De verzetsmensen hadden een wachtpost uitgezet, maar deze is vermoedelijk door vermoeidheid in slaap gevallen. De Duitsers konden daardoor ongemerkt de boerderij naderen. Voordat de mensen binnen goed en wel beseften wat er aan de hand was, drongen de Duitsers de boerderij binnen. Er ontstond een vuurgevecht, waarbij de meeste verzetsstrijders en de familie Veenstra via een achteruitgang wisten te ontsnappen.
Tijdens de vlucht werd Hein Oldenkamp, die ook probeerde te ontkomen, door zwaar stengun-vuur dodelijk getroffen. Uit wraak, omdat zij verder geen verzetsmensen hadden kunnen arresteren, staken de Duitsers vervolgens de boerderij van de familie Veenstra in brand.
Na herbouw van de boerderij in 1953 is door de familie Veenstra een zwerfkei voor de boerderij in de berm geplaatst als aandenken aan de op 9 april 1945 omgekomen Hein Oldenkamp.
Op het in 2020 aan de Menneweg geplaatste infobord van de Historische fiets en wandelroute RAAF werd 1 van deze gebeurtenissen ook al vermeld.
Daar zijn nu op de grens van Appelscha en Smilde twee borden met het complete verhaal van de twee omgekomen verzetsmannen bijgekomen.
Zo vielen in de laatste weken van de oorlog, vlak voor de bevrijding, aan de Menneweg twee onnodige dodelijke slachtoffers: Jan Eleveld en Hein Oldenkamp. Een drama dat zich afspeelde in onze directe omgeving, en dat niet vergeten mag worden.
Reportage RTV Drenthe, na 7 minuut 45
