Foto: Reyer Boxem
De nagespeelde slag om de brug Stokersverlaat bij de bevrijding van Appelscha, 11 april 1945
In het kader van 80 jaar vrijheid organiseerde Comité 1940-1945 van de Historische Vereniging Appelscha e.o. in samenwerking met Vereniging Militairy Display op 5 april 2025 het evenement “Operatie Amherst, bevrijding Appelscha april 1945”. De Vereniging Military Display heeft ten doel het levend houden van de Militaire Historie uit diverse periodes.
Een re-enactment team speelde de strijd tot behoud van de, voor het Canadese leger strategisch belangrijke, brug Stokersverlaat in 1945, zo realistisch mogelijk na. Dit was een simulatie van de strijd die plaatsvond op 11 april 1945 tussen Franse para’s en de Duitsers.
Het evenement eindigde met een herdenking bij het monument “Franse para’s” aan de Industrieweg, ter nagedachtenis aan de bevrijding van het dorp 80 jaar geleden.
Operatie Amherst was de codenaam die de geallieerden gebruikten voor een speciale commando-actie tijdens de Tweede Wereldoorlog.
In de nacht van 7 op 8 april 1945 worden ongeveer 60 Franse parachutisten van
het ‘3rd en 4th French Special Air Service regiment (SAS)’ verspreid afgeworpen
boven het grensgebied van Drenthe en Friesland, in de gemeenten Smilde en
Ooststellingwerf.
Hun opdracht is:
Verover in het operatiegebied de bruggen of verhinder hun vernieling. Geef informatie over de staat van de bruggen door aan het hoofdkwartier van het
Canadese Corps. Voorkom de vernieling van de vliegvelden van Steenwijk, Eelde en Leeuwarden. Sticht zoveel mogelijk verwarring. Stimuleer en organiseer het plaatselijk verzet. Geef zoveel mogelijk inlichtingen door aan de Canadezen en fungeer als gids.
Na verschillende incidenten rondom de brug reden op vrijdag 13 april de Canadese eenheden Appelscha binnen en was de bevrijding een feit.
Re-enactment 5 april 2025
Ruim 1000 toeschouwers beleefden zaterdag een spectaculaire ‘bevrijding’ van het dorp Appelscha. Een ‘re-enactment ‘: het sfeervol naspelen van historische gebeurtenissen op de plek waar deze oorspronkelijk plaatsvonden.
In dit geval de strijd om de brug bij Stokersverlaat. De brug werd 80 jaar geleden door Franse parachutisten dagenlang bezet gehouden in afwachting van de Canadese bevrijders op uiteindelijk 13 april 1945.
De organisatie was in handen van Comité 1940-1945 van de Historische Vereniging Appelscha e.o. en de Vereniging Military Display. Deze vereniging heeft ten doel het levend houden van de militaire historie uit diverse periodes.
De opzet van deze dag was tweeledig: de toeschouwers de bevrijding van Appelscha te laten meemaken en foto’s en filmmateriaal verkrijgen. Dat materiaal wordt de basis van een documentaire die het Comité samen met Remko Meijer maakt voor onder andere lessen op beide basisscholen in Appelscha
(zie presentatie op pagina 2).
Het stralende weer was wat dat betreft ook een cadeautje. De opkomst voor in feite een theatervoorstelling in de openlucht overtrof alle verwachtingen.
De brandweerkazerne was zaterdag de uitvalsbasis voor de actiedag. Al snel verschenen de eerste Duitsers volledig in uniform met motor, zijspan en diverse voertuigen. De acteurs kwamen uit de regio maar ook uit het zuiden van het land, uit België, Duitsland en zelfs Denemarken. Verder waren er vrijwilligers in actie van de plaatselijke toneelgroep Vriendenkring.
Alle voertuigen en wapens zijn in originele staat. Na een briefing met koffie nam iedereen zijn plaats in. Duitse militairen marcheerden naar de brug en liepen daar wacht.
Gele sjaals
Direct waren er schermutselingen tussen bewoners van Appelscha en Duitse soldaten. Er werden mensen gecontroleerd en er werd zelfs geschoten toen er iemand probeerde te vluchten. Nadat de brug was ondermijnd trokken de Duitsers zich terug. Franse parachutisten (SAS) namen vervolgens de brug in en verwijderden de springladingen weer van de brug.
De gele sjaals werden aan de brug geknoopt teneinde duidelijk te maken dat de brug in Franse handen was.
De (700) Franse para’s waren in Drenthe en Ooststellingwerf gedropt in de nacht van 7 op 8 april 1945 in kader van operatie Amherst om de weg vrij te maken voor de Canadezen vanuit Drenthe. Een kleine groep belandde bij Appelscha en besloot maar naar de brug te gaan.
Passerende lijnbussen
Er moest zaterdag wel even een gevechtspauze worden ingelast vanwege passerende lijnbussen, dat dan weer wel. Vervolgens weer terug naar 11 april 1945. Een uit de richting Oosterwolde naderende Duitse auto werd vanaf de mitrailleurs-post op de graanfabriek van Mulder onder vuur genomen.
De inzittenden probeerden te vluchten, maar eentje viel gewond in de sluis. Het daaropvolgende vuurgevecht tussen oprukkende Duitsers en de Franse parachutisten werd uiteindelijk onder luid applaus gewonnen door de Fransen. Uiteindelijk reden ook de Canadezen vanaf Oosterwolde komend Appelscha binnen en deelden ze chocolade uit.
Minuut stilte
Afsluitend hield burgemeester Jack Werkman een toespraak. Er was een minuut stilte en Werkman legde samen met Pieter Mulder bloemen bij het monument. Mulder maakte als kind van negen jaar de gevechten mee. Hij woonde naast de fabriek van zijn familie. Ook werden er bloemen gelegd door de Historische Vereniging Appelscha e.o. en de Vereniging Military Display.
Dat herdenken gebeurt ieder jaar bij het monument, maar het toneelspel voegde volgens ‘parachutist’ André Jans (57) uit Hoogeveen dit jaar echt iets toe aan het begrip herdenken. “Naarmate de tijd verstrijkt, en steeds minder ooggetuigen in leven zijn, krijgt het publiek op deze manier een beter idee van wat er gebeurd is.” Hij is actief bij Landelijk Platform Levende Geschiedenis (LPLG) en maakt dit soort gevechten ieder jaar een paar keer mee.
Voor de tientallen deelnemers op zo’n dag is het bijzonder om de geschiedenis te ervaren op een manier die hen dichter bij de mensen en gebeurtenissen van het verleden brengt. De (repro)kostuums, voertuigen, wapens, accessoires en gewoonten bezorgden in Appelscha de deelnemers en toeschouwers een unieke beleving van vroeger.
Burgemeester Werkman sprak bij kranslegging
,,De Franse parachutisten vochten samen met onze eigen verzetsstrijders voor onze vrijheid. Met gevaar voor eigen leven. Vandaag blikken we op deze historische plek dankbaar terug op deze onvoorstelbaar belangrijke en dappere daad.’’
,,De afgelopen 80 jaar hebben we in vrede mogen leven. We hebben onze dorpen kunnen opbouwen, onze kinderen kunnen laten opgroeien in vrijheid, en onze democratie kunnen koesteren. Omdat we dagelijks worden geconfronteerd met berichten over dat vrijheid niet vanzelfsprekend is, is het zo belangrijk dat we blijven herdenken. Juist niet alleen voor degenen die hun leven hebben gegeven, maar ook voor onze kinderen en kleinkinderen.’’
De re-enactment van deze historische gebeurtenissen in Appelscha helpt ons volgens de burgemeester om de geschiedenis tastbaar te maken. ,,Het laat ons voelen hoe het moet zijn geweest, 80 jaar geleden en hoe onvoorstelbaar belangrijk die teruggewonnen vrijheid vandaag de dag voor ons is. Ik wil een bijzonder woord van dank uitspreken aan de Historische Vereniging Appelscha, de re-enactmentgroep en alle vrijwilligers die het evenement mogelijk hebben gemaakt. Jullie inspanningen zorgen ervoor dat we niet vergeten en dat we blijven leren.’’
Volgende pagina
Presentatie WOII documentaire in de Hoolten Klinte